Profesjonalny Serwis Prawny

publikatory Biuletyn Informacyjny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 2002 Nr 2

Zasiłki rodzinne i wychowawcze - nowy okres zasiłkowy

    Prawo do zasiłków rodzinnych i wychowawczych ustalane jest na okres zasiłkowy od 1 czerwca danego roku do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do zasiłków ustala się również w okresie zasiłkowym, jeśli zmniejsza się lub zwiększa liczba członków rodziny, a także przybywa lub ubywa źródło dochodu rodziny. Niniejsza informacja zawiera niektóre ważniejsze zagadnienia z tego zakresu.

    1. Zasiłki rodzinne

    Na kogo przysługują zasiłki rodzinne

    Zasiłki rodzinne przysługują wyłącznie na dzieci oraz na małżonka.

    Przez dzieci rozumie się:

    Za małżonka uważa się wyłącznie osobę pozostającą z uprawnionym w formalnym związku małżeńskim.

    Do liczby osób utrzymujących się z dochodu rodziny wlicza się tylko osobę uprawnioną do zasiłku, jej dzieci i małżonka, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

    Do liczby członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym dolicza się również w niektórych sytuacjach osoby nie zamieszkujące razem z rodziną, a mianowicie:

    Prawo do zasiłków rodzinnych na dzieci

    Zgodnie z art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz. U. 1998 nr 102, poz. 651, nr 106, poz. 668 i nr 162, poz. 1118; 1999 nr 60, poz. 636, nr 110, poz. 1256; 2000 nr 104, poz. 1104; 2001 nr 122, poz. 1349, nr 128, poz. 1405 i nr 154, poz. 1791), zasiłki rodzinne przysługują na dzieci ze względu na ich wiek albo stan zdrowia. Zasiłek rodzinny przysługuje na dziecko:

    Za szkołę, do której uczęszczanie uprawnia do zasiłku rodzinnego, uważa się szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadgimnazjalną, szkołę wyższą, seminaria duchowne wszystkich stopni, a nauka w szkole odbywa się w systemie stacjonarnym, wieczornym zaocznym, korespondencyjnym lub w charakterze wolnego słuchacza.

    Zgodnie z § 17, ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 kwietnia 2002 r. w sprawie określenia wzoru wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego i wychowawczego, innych dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do tych zasiłków oraz szczegółowych zasad i trybu ich wypłaty (Dz. U. nr 47, poz. 442), zasiłek rodzinny na dziecko kształcące się w szkole wypłaca się przez cały rok szkolny, w tym również przez okres ferii zimowych i letnich, jeżeli nauka w roku szkolnym trwa dwa semestry. Zasiłek rodzinny na dziecko wypłaca się również przez okres ferii przypadających po ukończeniu szkoły przez to dziecko.

    Zasada wypłaty zasiłku rodzinnego przez okres ferii ma również zastosowanie do zasiłków rodzinnych na dzieci kończące szkołę lub szkołę wyższą. Tak więc na dziecko kończące szkołę zasiłek rodzinny przysługuje do sierpnia włącznie. Gdy dziecko bezpośrednio po ukończeniu szkoły średniej rozpoczyna naukę w szkole wyższej i nie ukończyło jeszcze 20 lat, to zgodnie z § 17 ust. 3 wymienionego rozporządzenia, chociaż rok szkolny kończy się w sierpniu a rok akademicki rozpoczyna w październiku, zasiłek rodzinny na to dziecko przysługuje również za wrzesień.

    Inaczej problem wygląda, gdy dziecko kończy 20 lat na ostatnim roku szkolnym i zostaje przyjęte na studia - zasiłek rodzinny przysługuje wówczas tylko do sierpnia włącznie.

    W przypadku przerwy w nauce spowodowanej chorobą dziecka będącego nadal uczniem lub studentem, zasiłek rodzinny wypłaca się przez okres tej przerwy.

    Zasiłek rodzinny nie przysługuje na dziecko:

    Na dziecko przebywające w domu pomocy społecznej albo w innej placówce opiekuńczo-wychowawczej nieodpłatnie, zasiłek rodzinny przysługuje tylko za miesiące, w których przebywa ono poza tą placówką przez co najmniej pełne dwa tygodnie w miesiącu.

    Na dziecko przebywające w domu pomocy społecznej, w domu dziecka lub w innej placówce opiekuńczo-wychowawczej, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli za pobyt w tej placówce rodzina ponosi przynajmniej częściową odpłatność.

    Zasiłek rodzinny na dziecko przebywające w ośrodku szkolno-wychowawczym:

1) przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w nim tylko w okresach trwania nauki w szkole, gdyż pobyt w tej placówce traktowany jest jak pobyt w internacie,

2) nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w rym ośrodku stale, także w okresie ferii letnich i zimowych.

    Jeżeli za pobyt w domu pomocy społecznej, domu dziecka lub innej placówce oświatowo-wychowawczej została ustalona opłata i rodzice ją ponoszą (nawet gdy zalegają w jej uiszczaniu) zasiłek rodzinny przysługuje.

    Zasiłek rodzinny nie przysługuje na dziecko, które będąc uczestnikiem stacjonarnego ośrodka szkolenia i wychowania OHP, ma w nim zapewnione całkowite, nieodpłatne utrzymanie.

    Prawo do zasiłku rodzinnego na małżonka

    W myśl art. 9, ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje na małżonka, jeżeli spełnia przynajmniej jeden z następujących warunków:

    Zasiłek rodzinny przysługuje na osobę wymienioną w art. 4 ust. 3 powołanej wyżej ustawy bez względu na wiek, gdy jest ona niepełnosprawna w stopniu znacznym lub umiarkowanym, jeżeli niepełnosprawność - powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego na dziecko.

    Zasiłek rodzinny nie przysługuje na małżonka, jeżeli:

    Zasiłek rodzinny nie przysługuje małżonkom wzajemnie na siebie.

    Zasiłek rodzinny nie przysługuje na małżonka oraz na dziecko, jeżeli zamieszkują oni poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo przebywają poza jej terytorium dłużej niż 3 miesiące, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej. W przypadku przejściowego pobytu za granicą, wypłatę zasiłku rodzinnego wstrzymuje się poczynając od czwartego miesiąca tego pobytu. Wznowienie wypłaty następuje na podstawie wniosku osoby uprawnionej, zgłoszonego w tej sprawie.

    Nie wstrzymuje się wypłaty zasiłku rodzinnego na:

    Ustalanie i dokumentowanie dochodu rodziny

    Prawo do zasiłków rodzinnych uzależnione jest od przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na osobę w rodzinie, ustalonego z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy wynosi 12 miesięcy i trwa od 1 czerwca danego roku do 31 maja następnego roku kalendarzowego. Jeżeli wniosek o zasiłek zostanie zgłoszony w kolejnych miesiącach danego okresu, to prawo do zasiłku ustala się na okres krótszy, tj. od miesiąca, w którym powstało prawo - do końca okresu zasiłkowego, jednakże za okres nie dłuższy jak jeden miesiąc wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

    W okresie od dnia 1 czerwca 2002 r. do dnia 31 maja 2003 r. zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawnionego, uzyskany w roku 2001, nie przekracza 548 zł. W przypadku osób samotnie wychowujących dzieci oraz osób wychowujących dzieci uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawnionego, uzyskany w roku 2001, nie przekracza 612 zł. W świetle przepisów osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba stanu wolnego, czyli panna, rozwiedziona, wdowa oraz kawaler, rozwiedziony, wdowiec. Samotnie wychowującą dziecko jest także osoba z sądownie orzeczoną separację; osobie tej nie przysługuje zasiłek rodzinny na małżonka.

    Zasiłek rodzinny przysługuje także wówczas, gdy dochód na osobę w rodzinie przekracza powyższe kwoty, jeżeli:

    Zgodnie z art. 2 ust. 3 i 4, w przypadku utraty stałego źródła dochodu przed terminem ustalania prawa do zasiłku rodzinnego, przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie oblicza się z wyłączeniem utraconego źródła dochodu. Przepis ten pozwala na wyłączenie z dochodu rodziny nie tylko kwot uzyskanych ze źródła utraconego w trakcie roku kalendarzowego, z którego dochód jest obliczany, lecz również ze źródła utraconego po zakończeniu tego roku, przed datą ustalania uprawnień do zasiłku rodzinnego na nowy okres zasiłkowy.

    Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r., dochodami uwzględnianymi przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego na okres od dnia 1 czerwca 2002 r. do dnia 31 maja 2003 r. są dochody pomniejszone o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składkę z tytułu ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i chorobowego, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych oraz kwotę alimentów świadczonych przez osoby w rodzinie na rzecz innych osób - dotyczy to alimentów ustalonych wyrokiem lub ugodą sądową.

    Ponadto przy ustalaniu dochodu rodziny przyjmuje się dochody wymienione w art. 3 ust. 2 pkt. 2-16 ustawy, tj.:

    Prowadzenie działalności pozarolniczej, opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, dokumentuje się zaświadczeniem właściwego urzędu skarbowego zawierającym datę rozpoczęcia tej działalności.

    Natomiast dochody nie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, uzyskane w roku podatkowym oraz w pierwszym pełnym kalendarzowym miesiącu po uzyskaniu źródła dochodu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wymienionej ustawy, dokumentuje się zaświadczeniem podmiotu wypłacającego dany dochód, czyli płatnika dochodu.

    Dochody z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych z pierwszego pełnego miesiąca kalendarzowego po uzyskaniu źródła dochodu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wymienionej ustawy, dokumentuje się zaświadczeniem właściwego urzędu skarbowego.

    Za dochód małżonka w danym miesiącu uważa się kwoty wypłacone w tym miesiącu, bez względu na okres, jakiego dotyczą.

    Do dochodu rodziny wlicza się alimenty otrzymywane na podstawie prawomocnego wyroku sądu lub ugody sądowej oraz świadczenia otrzymywane z Funduszu Alimentacyjnego.

    Do dochodu przysługującego z tytułu umowy o pracę wlicza się także wynagrodzenia wypłacone jednorazowo, np. nagroda jubileuszowa, nagroda okolicznościowa itp. Zasada ta ma odpowiednie zastosowanie do dochodów z innych źródeł.

    W przypadku zawarcia związku małżeńskiego w trakcie roku kalendarzowego, z którego ustalany jest dochód, do dochodu rodziny wlicza się także dochody małżonka za pełne miesiące kalendarzowe po zawarciu związku małżeńskiego.

    W każdym przypadku uzyskania nowego źródła dochodu po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, a przed ustaleniem uprawnień do zasiłku rodzinnego, dochód na osobę w rodzinie z nowego źródła uzyskany w pierwszym pełnym miesiącu kalendarzowym należy doliczyć do przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na osobę w rodzinie uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

    Małżonkowie mogą być uznani za nie pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym w przypadku gdy:

    Zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli na osobę w rodzinie przypada więcej niż 2 ha przeliczeniowe. Jeżeli na osobę przypada nie więcej niż 2 ha przeliczeniowe ziemi i rodzina nie ma innych dochodów, zasiłek rodzinny przysługuje. W przypadku natomiast, gdy w rodzinie przypada na osobę do 2 ha przeliczeniowych ziemi, a rodzina osiąga dochody także z innych źródeł, to dochody te sumuje się. W celu umożliwienia dokonania takiego zsumowania ustawa określa, że miesięczny dochód z jednego ha przeliczeniowego ziemi w okresie zasiłkowym od 1 czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r. wynosi 274 zł.

    Powyższą kwotę mnoży się przez liczbę hektarów przeliczeniowych, z których rodzina uzyskuje dochody. Wynik dolicza się do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny osiągniętego z innych źródeł w 2001 r.

    Powierzchnię gospodarstwa rolnego dokumentuje się zaświadczeniem gminy lub aktualnym nakazem płatniczym wystawianym corocznie dla celów podatku rolnego.

    W przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w dzierżawę innej osobie, należy uznać, że dochody z użytkowania gospodarstwa, obliczone proporcjonalnie do jego powierzchni, osiąga osoba będąca dzierżawcą, pod warunkiem że umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej i zarejestrowana w ewidencji budynków i gruntów, jeżeli jest to umowa zawarta na okres co najmniej 10 lat. Umowy zawierane na okresy krótsze muszą być sporządzone w formie pisemnej i zawierać zastrzeżenie, że oprócz czynszu dzierżawnego, dzierżawca jest zobowiązany uiszczać podatki i inne ciężary związane z posiadaniem gospodarstwa.

    Dokonywanie opłat związanych z gospodarstwem, w tym opłacanie podatku rolnego, potwierdza się zaświadczeniem wydanym przez przyjmującego wpłatę, tj. urząd gminy, sołtysa lub osobę wydzierżawiającą, jeżeli to ona w umowie dzierżawy została wskazana jako osoba, do której rąk dzierżawca ma uiszczać kwotę podatku rolnego.

    Czynsz dzierżawny otrzymywany z tytułu wydzierżawienia gospodarstwa rolnego nie jest uwzględniany w dochodzie rodziny, gdyż nie jest opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych i nie został wymieniony w art. 3 ust. 2 ustawy jako dochód podlegający uwzględnieniu.

    Zgodnie z art. 3 ust. 3 powołanej ustawy, dochody z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i współpracy przy prowadzeniu tej działalności przyjmuje się w wysokości nie niższej niż zadeklarowane przez osoby osiągające te dochody kwoty stanowiące podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a jeżeli z tytułu tej działalności lub współpracy nie istnieje obowiązek ubezpieczenia społecznego - kwoty nie niższe od najniższej podstawy wymiaru składek obowiązujących osoby ubezpieczone.

    Ustalając dochód za 2001 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, a także z tytułu współpracy przy jej prowadzeniu, przyjmuje się w kwotę nie niższą niż 14 499,25 zł, jeżeli dochód uzyskiwany był przez cały rok. W przypadku gdy dochód był uzyskiwany tylko w niektórych miesiącach 2001 r., w związku z formalnie zgłoszoną przerwą w działalności lub prowadzenia tej działalności przez część roku, to przyjmuje się odpowiednio nie mniej niż:

- 1143,46 zł za styczeń, luty,

- 1231,04 zł za marzec, kwiecień, maj,

- 1226,13 zł za czerwiec, lipiec, sierpień,

- 1204,15 zł za wrzesień, październik, listopad,

- 1228,37 zł za grudzień.

    W przypadku zaś ustalania dochodu rodziny na podstawie dochodów osiąganych z tytułu rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności w 2002 r., przyjmuje się kwoty nie niższe niż:

- 1228,37 zł za styczeń, luty,

- 1291,79 zł za marzec, kwiecień, maj.

    Przeciętny dochód osiągnięty w tym roku kalendarzowym przez całą rodzinę, niezależnie od przerw w jego osiąganiu, dzieli się przez dwanaście. Do obliczonego w ten sposób przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny dolicza się dochód z gospodarstwa rolnego ustalony zgodnie z zasadami omówionymi wyżej. Dochody z gospodarstwa rolnego oraz z innych źródeł sumuje się jedynie wówczas, gdy oddzielnie nie wykluczają prawa do zasiłku.

    Przeciętny miesięczny dochód dzieli się następnie przez liczbę osób utrzymujących się z tego dochodu rodziny, a uzyskany wynik stanowi przeciętny miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie.

    Ponowne ustalanie prawa do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym

    Ponownie ustala się prawo do zasiłku rodzinnego w trakcie trwania okresu zasiłkowego, gdy sytuacja materialna rodziny uległa zmianie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, weryfikacja uprawnień następuje w razie zwiększenia się lub zmniejszenia liczby członków rodziny utrzymujących się z dochodu rodziny, a także w razie utraty lub uzyskania źródła dochodu.

    W razie zwiększenia się liczby członków rodziny, prawo do zasiłku ustalane jest ponownie na podstawie wniosku osoby występującej o zasiłek (nie z urzędu), przy uwzględnieniu dochodu rodziny z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy oraz nowej liczby członków rodziny. Uprawnienie do zasiłku ustala się od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana liczby członków rodziny. Zasiłek rodzinny wypłaca się poczynając od miesiąca kalendarzowego, w którym powstało prawo do zasiłku, jednak za okres nie dłuższy niż jeden miesiąc wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Jeżeli zmniejsza się liczba członków rodziny, osoba pobierająca zasiłek rodzinny zobowiązana jest niezwłocznie poinformować o tym fakcie podmiot wypłacający ten zasiłek. Płatnik zasiłku dokonuje ponownego ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, dzieląc przyjęty wcześniej przeciętny miesięczny dochód rodziny przez nową liczbę członków rodziny. Ustalenie uprawnień następuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zmniejszyła się liczba osób utrzymujących się z dochodu rodziny.

    Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, utrata źródła dochodu przez któregoś z członków rodziny jest przyczyną ponownego ustalenia prawa do zasiłku, pod warunkiem zgłoszenia wniosku w tej sprawie. Dochód ustalony wcześniej pomniejsza się w takim przypadku o kwoty uzyskane z utraconego źródła. Weryfikowanie uprawnień do zasiłku następuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym źródło dochodu zostało utracone. Zasiłek rodzinny wypłaca się poczynając od miesiąca kalendarzowego, w którym powstało prawo do zasiłku, jednak za okres nie dłuższy niż jeden miesiąc wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

    Nabycie lub sprzedaż gospodarstwa rolnego w trakcie okresu zasiłkowego powoduje ponowne ustalenie dochodu rodziny. Zasady tej nie stosuje się w razie zmiany powierzchni gospodarstwa w trakcie okresu zasiłkowego, pod warunkiem że zwiększona lub zmniejszona powierzchnia gospodarstwa nie przekroczy 2 ha przeliczeniowych na osobę. Prawo do zasiłku rodzinnego należy ustalać od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana powierzchni gospodarstwa.

    W myśl art. 6, ust. 2 ustawy, uzyskanie nowego źródła dochodu jest kolejną okolicznością, o której osoba pobierająca zasiłek jest zobowiązana powiadomić niezwłocznie jednostkę wypłacającą zasiłek. Ponowne ustalenie prawa do zasiłku następuje na podstawie dochodu przyjętego wcześniej z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy i dochodu uzyskanego z nowego źródła. Do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny z roku poprzedniego dodaje się nowy dochód osiągnięty w pierwszym pełnym miesiącu kalendarzowym po jego uzyskaniu. Oznacza to, że jeżeli nowe źródło dochodu zostało uzyskane na przykład od 5 sierpnia, to dochód z tego nowego źródła przyjmuje się z września, czyli z pierwszego pełnego miesiąca. Weryfikacja prawa do zasiłku następuje od miesiąca następującego po upływie pełnego miesiąca kalendarzowego od uzyskania nowego źródła dochodu. W podanym wyżej przykładzie ewentualna utrata prawa do zasiłku nastąpi od października.

    Jeżeli osoba pobierająca zasiłek nie dopełni obowiązku niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek o fakcie zmniejszenia się liczby członków rodziny bądź uzyskania przez rodzinę nowego źródła dochodu, jest ona zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych z tego tytułu zasiłków, gdyż nadpłata w takim przypadku powstała z jej winy.

    W myśl art. 22 ustawy, uprawniony pobierający zasiłek rodzinny ma obowiązek zawiadomić o wszystkich zmianach mających wpływ na uprawnienia do zasiłku rodzinnego oraz przedstawić na żądanie wypłacającego zasiłek określone dowody.

    Wysokość zasiłków rodzinnych od 1 czerwca 2002 r.

    Od 1 czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r. wysokość zasiłków rodzinnych wynosi:

    Zgodnie z art. 13 ust. 8 ustawy, wysokość zasiłków rodzinnych została ogłoszona w obwieszczeniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 kwietnia 2002 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji i kwot zasiłków rodzinnych. Wskaźnik waloryzacji wyniósł 103,0%.

    Osoba samotnie wychowująca dziecko, na które przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, ma prawo do zasiłku rodzinnego na to dziecko w podwójnej wysokości, a więc odpowiednio 85,00 zł, 105,20 zł, 131,40 zł, w zależności od tego, które w kolejności dziecko w rodzinie jest dzieckiem niepełnosprawnym.

    Zasiłek rodzinny wypłacany na konkretnego członka rodziny może być niższy od kwoty ustalonej zgodnie z podanymi wyżej zasadami. Sytuacja taka występuje, gdy zasiłek rodzinny przysługuje, mimo przekroczenia określonej granicy dochodu przypadającej na jedną osobą w rodzinie. Zasiłek w takim przypadku przysługuje, gdy:

    Kwotę zasiłku przysługującego na każdą osobę pomniejsza się wówczas o kwotę przekroczenia granicy dochodu przypadającą na jedną osobę.

    W myśl art. 13, ust. 9 ustawy - zasiłek rodzinny, który uprawnionym wypłacają ośrodki pomocy społecznej, w szczególnych przypadkach może być realizowany w postaci rzeczowej.

    Dokumenty wymagane do ustalenia prawa i wypłaty zasiłku rodzinnego

    Zasiłek rodzinny wypłaca się na wniosek osoby uprawnionej złożony na formularzu wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku rodzinnego stanowiącego załącznik nr l do wymienionego rozporządzenia z dnia 16 kwietnia 2002 r. W imieniu osoby uprawnionej wniosek może zgłosić jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba upoważniona do jej reprezentowania. Jeżeli sam uprawniony nie ma możliwości zgłoszenia wniosku albo zgłoszenie takiego wniosku zaniedbuje, może z uprawnienia do jego złożenia skorzystać pracownik socjalny albo przedstawiciel organizacji społecznej. We wniosku o zasiłek rodzinny powinni być wymienieni tylko ci członkowie rodziny, którzy spełniają warunki do przyznania na nich zasiłków rodzinnych, to jest dzieci oraz małżonek.

    W formularze wniosków o zasiłek rodzinny i zasiłek wychowawczy płatnicy zasiłków dla swoich zasiłkobiorców powinni zaopatrywać się sami, gdyż tych formularzy ZUS nie drukuje dla zakładów pracy. Zakłady pracy i urzędy pracy mogą otrzymać jedynie wzór tych formularzy w terenowych jednostkach ZUS.

    W celu uzyskania zasiłku rodzinnego konieczne jest przedłożenie zaświadczenia o dochodach rodziny właściwego urzędu skarbowego (składa je osoba występująca z wnioskiem) oraz zaświadczenia o uczęszczaniu dziecka w wieku ponad 16 lat do szkoły, jeżeli wniosek dotyczy takiego dziecka.

    Do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o dochodach uzyskanych w ostatnim roku podatkowym podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych zobowiązana jest osoba ubiegająca się o zasiłek oraz osiągający dochody członkowie jej rodziny. Nie składają zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego osoby prowadzące działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - dochody z tej działalności przyjmuje się w kwocie zadeklarowanej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe obowiązującej na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

    Zaświadczenie o dochodach składa się przed każdym okresem zasiłkowym, ewentualnie w trakcie trwania okresu zasiłkowego, jeżeli zmianie ulega sytuacja finansowa rodziny.

    Dowodem potwierdzającym uczęszczanie dziecka w wieku powyżej 16 lat do szkoły jest zaświadczenie szkoły stwierdzające, ile lat zgodnie z planem trwa nauka w szkole oraz na którym roku nauki uczy się dziecko. Zaświadczenie takie składa uprawniony w każdym roku szkolnym. Przy ustalaniu od 1 czerwca 2002 r. prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko uczące się nie należy żądać zaświadczenia wystawionego przez szkołę, jeśli płatnik zasiłku posiada ważne oświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły w roku szkolnym 2001/2002 złożone przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego na poprzedni okres zasiłkowy. Zaświadczenie szkoły stwierdzające, ile lat zgodnie z planem trwa nauka w szkole oraz na którym roku nauki uczy się dziecko, uprawniony jest zobowiązany złożyć we wrześniu na kolejny rok szkolny lub akademicki 2002/2003.

    Pracodawcy, właściwe jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej, Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, Szefowi Urzędu Ochrony Państwa, Ministrowi Sprawiedliwości, jednostki, które zawarły umowę agencyjną lub umowę zlecenia, rolnicze spółdzielnie produkcyjne, zespoły adwokackie, właściwe organy finansowe oraz urzędy administracji rządowej i samorządowej obowiązane są wydawać zaświadczenia potrzebne do ustalenia uprawnień do zasiłku rodzinnego. Niezbędne zaświadczenia są wolne od opłat.

    Osoba uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego ma obowiązek zawiadamiać o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienia do zasiłku rodzinnego oraz na żądanie wypłacającego zasiłek przedstawić dowody, które stanowią podstawę do ustalenia prawa i wypłaty zasiłku rodzinnego.

    W razie wątpliwości dotyczących ustalania prawa do zasiłku rodzinnego lub jego wypłaty, zarówno płatnik składek wypłacający zasiłek jak i ubezpieczony (lub osoba uprawniona) mogą wystąpić do oddziału ZUS o wydanie decyzji.

    Od decyzji oddziału ZUS wydanych w sprawach zasiłków rodzinnych przysługuje odwołanie do Sądu Rejonowego - Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w trybie przewidzianym dla świadczeń z ubezpieczenia społecznego (w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji). Odwołanie od decyzji oddziału ZUS wnosi się do oddziału ZUS na piśmie lub do protokołu sporządzonego przez ten oddział.

    Wyplata zasiłków rodzinnych

    Wypłata zasiłku rodzinnego następuje po złożeniu przez osobę uprawnioną wymaganych dokumentów, tzn. wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku, zaświadczeń o dochodach rodziny wydanych przez właściwe urzędy skarbowe i innych zaświadczeń i dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku.

    Zasiłki rodzinne wypłacają pracodawcy zatrudniający co najmniej 5 pracowników - swoim pracownikom w czasie trwania ich zatrudnienia, w pozostałych zaś przypadkach podmioty wymienione w art. 20 ustawy.

    Płatnicy zasiłków rodzinnych zobowiązani są do informowania uprawnionego o podjęciu lub wstrzymaniu wypłaty zasiłku oraz o jego wysokości i terminach wypłat.

    Ewidencję wypłat prowadzi się w karcie wypłat zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych, której wzór stanowi załącznik nr 6 do rozporządzenia. Ewidencja ta może być prowadzona również w formie zapisu elektronicznego.

    Jeżeli w trakcie okresu zasiłkowego nie zachodzą zmiany w liczbie zasiłków oraz w ich wysokości, w karcie wypłat może być ewidencjonowana tylko pierwsza wypłata dokonana za ten okres zasiłkowy.

    Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy - zasiłki rodzinne za dany miesiąc kalendarzowy wypłaca się najpóźniej do 15 dnia następnego miesiąca.

    Zasiłek rodzinny wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku, jednak za okres nie dłuższy niż jeden miesiąc wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

    Jeżeli odmowa wypłaty zasiłku rodzinnego lub ustalenie wysokości tego zasiłku były następstwem błędu wypłacającego, wypłata zasiłku może nastąpić najdalej za 3 lata wstecz, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o sprostowanie błędu lub dnia wydania decyzji z urzędu prostującej błąd.

    Zasiłki rodzinne finansowane są z budżetu państwa.

    Zakład Ubezpieczeń Społecznych kontroluje prawidłowość wypłat zasiłków rodzinnych realizowanych przez pracodawców i powiatowe urzędy pracy.

    2. Zasiłek wychowawczy

    Osoby uprawnione do zasiłku wychowawczego

    Zasiłek wychowawczy przysługuje uprawnionemu do urlopu wychowawczego. Zasady udzielania urlopów wychowawczych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz. U. nr 60, poz. 277).

    Zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia pracownica (lub pracownik) posiadająca co najmniej 6-miesięczny okres zatrudniona może skorzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 4 lat życia. Do 6-miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

    Okres zasiłkowy

    Zasiłek wychowawczy przysługuje:

1) do ukończenia urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres 24 miesięcy kalendarzowych, z zastrzeżeniem pkt 213,

2) do ukończenia urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli uprawniony sprawuje osobistą opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu albo samotnie wychowuje dziecko, przepis art. 4 ust. 2 ustawy stosuje się odpowiednio,

3) do ukończenia urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli uprawniony sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które z powodu stanu zdrowia, a w szczególności przewlekłej choroby, kalectwa lub opóźnienia w rozwoju umysłowym, wymaga osobistej opieki uprawnionego. W takim przypadku warunkiem udzielenia uprawnionemu urlopu wychowawczego jest przedstawienie orzeczenia lekarskiego o stanie zdrowia dziecka uzasadniającym udzielenie tego urlopu.

    Ustalanie prawa do zasiłku wychowawczego

    Zasiłek wychowawczy przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawnionego nie przekracza kwoty stanowiącej 25% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy.

    W okresie od 1 czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r. prawo do zasiłku wychowawczego przysługuje pracownicy (lub pracownikowi) korzystającej z urlopu wychowawczego, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uzyskany w 2001 r. nie przekracza kwoty 548 zł.

    Zasiłek wychowawczy przysługuje także wówczas, gdy dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę 548 zł, jeżeli:

    Prawo do zasiłku wychowawczego nie przysługuje w razie osiągania dochodów z gospodarstwa rolnego, jeżeli powierzchnia użytkowanego gospodarstwa rolnego przekracza l ha przeliczeniowy na osobę w rodzinie.

    Prawo do zasiłku wychowawczego przysługuje rodzicom lub opiekunom dziecka, jeżeli spełniają warunki określone w ustawie.

    Za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się osobę stanu wolnego: pannę, kawalera, rozwiedzioną, rozwiedzionego, wdowę, wdowca. Osobę rozwiedzioną lub pozostającą w separacji traktuje się w zakresie uprawnień do zasiłku wychowawczego jak osobę samotnie wychowującą dziecko od dnia uprawomocnienia się wyroku sądowego orzekającego rozwód lub separację.

    W razie rozwiązania stosunku pracy w okresie urlopu wychowawczego, prawo do zasiłku wychowawczego ustaje z dniem rozwiązania umowy o pracę.

    Zasiłek wychowawczy nie przysługuje w razie osiągania w okresie urlopu wychowawczego dochodów brutto w wysokości przekraczającej miesięcznie kwotę stanowiącą 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Kwota ta jest ustalana na każdy rok kalendarzowy (od 1 stycznia do 31 grudnia), na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego roku kalendarzowego.

    W celu udokumentowania dochodów osiąganych w okresie urlopu wychowawczego osoba uprawniona do zasiłku wychowawczego przedkłada:

1) oświadczenie o osiąganiu dochodów w wysokości przekraczającej miesięcznie kwotę 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym,

2) w przypadku osiągania dochodów brutto nie przekraczających miesięcznie kwoty 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym:

a) zaświadczenie płatnika dochodu o wysokości dochodów brutto opodatkowanych na zasadach ogólnych,

b) zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego - w razie osiągania dochodów z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej opodatkowanej na zasadach ogólnych,

c) zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego - o dacie rozpoczęcia działalności pozarolniczej opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz oświadczenie o kwocie dochodu zadeklarowanego jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku gdy rozpoczęcie lub zakończenie prowadzonej działalności pozarolniczej przypada w trakcie miesiąca.

    Osoba osiągająca dochody w okresie urlopu wychowawczego, po ich udokumentowaniu zaświadczeniami płatnika dochodu lub urzędu skarbowego, kolejne zaświadczenie przedstawia w przypadku zmiany wysokości dochodów brutto, a jeżeli dochód przekroczy kwotę 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia - składa oświadczenie.

    Za dochód osiągnięty w danym miesiącu przez osobę, która pobiera zasiłek wychowawczy, uważa się kwoty wypłacone w tym miesiącu, bez względu na to okres, za jaki zostały wypłacone.

    Pracownica, która zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, traci prawo do zasiłku wychowawczego od dnia zaprzestania sprawowania opieki.

    Do okresu, przez który przysługuje zasiłek wychowawczy, wlicza się okresy wypłaty zasiłku wychowawczego oraz:

    W razie przerw w korzystaniu z urlopu wychowawczego, poszczególne okresy wypłaty zasiłku wychowawczego przysługującego z tytułu wychowywania tego samego dziecka sumuje się. Zasada ta ma zastosowanie również wówczas, gdy z urlopu wychowawczego korzystają w różnych okresach oboje rodzice lub opiekunowie dziecka.

    Przeciętny miesięczny dochód rodziny w poprzednim roku kalendarzowym, od którego uzależnione jest prawo do zasiłku wychowawczego, ustala się według zasad określonych dla zasiłków rodzinnych. W dochodzie tym nie uwzględnia się dochodów osiągniętych przez pracownicę przed uzyskaniem prawa do zasiłku wychowawczego, w tym zasiłku wychowawczego otrzymywanego w poprzednim okresie zasiłkowym oraz dochodów osiąganych w okresie urlopu wychowawczego; wyłączenie to nie dotyczy emerytury lub renty.

    W razie osiągania przez rodzinę dochodów z gospodarstwa rolnego o powierzchni nie większej niż l ha przeliczeniowy na osobę w rodzinie oraz dochodów z innych źródeł, przy ustalaniu dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do zasiłku wychowawczego na okres zasiłkowy trwający od 1 czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r., przyjmuje się, że miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego jest równy kwocie 274 zł.

    W razie nabycia gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy na osobę w rodzinie, uprawniony traci prawo do zasiłku wychowawczego od dnia nabycia gospodarstwa rolnego. Zasada ta ma zastosowanie również w przypadku zmiany powierzchni gospodarstwa rolnego w trakcie okresu zasiłkowego, w wyniku której liczba hektarów przeliczeniowych przypadająca na osobę w rodzinie przekroczy 1 ha.

    Nabycie lub sprzedaż gospodarstwa rolnego w trakcie okresu zasiłkowego powoduje ponowne ustalenie dochodu rodziny, gdyż jest to odpowiednio przybycie lub utrata źródła dochodu. Zasady tej nie stosuje się w razie zmiany powierzchni gospodarstwa w trakcie okresu zasiłkowego, jeżeli w każdym miesiącu, za który ustalane jest prawo do zasiłku wychowawczego, przypada nie więcej niż 1 ha przeliczeniowy na osobę. W przypadku zwiększenia powierzchni gospodarstwa rolnego, jeżeli przekroczy ona 1 ha przeliczeniowy na osobę w rodzinie albo odpowiednio zmniejszenia powierzchni gospodarstwa, prawo do zasiłku wychowawczego należy ustalić od dnia, w którym miała miejsce zmiana powierzchni gospodarstwa.

    Jeżeli z wnioskiem o zasiłek wychowawczy wystąpi opiekun dziecka, przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na osobę w rodzinie uwzględnia się dochody członków rodziny tego opiekuna: małżonka i dzieci pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

    Ustalenie uprawnień do zasiłku wychowawczego i jego wysokości na każdy kolejny okres roczny, a także wypłata zasiłku następuje na podstawie:

    Przy ustalaniu dochodów rodziny osoba występująca o zasiłek wychowawczy nie przedkłada zaświadczenia urzędu skarbowego lub płatnika dochodu o dochodach osiąganych przez nią, przedkłada natomiast:

    Zasiłek wychowawczy wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku, jednak za okres nie dłuższy niż od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego poprzedzającego miesiąc, w którym zgłoszony został wniosek. Jeżeli odmowa wypłaty zasiłku lub ustalenie jego wysokości były następstwem błędu wypłacającego, zasiłek wychowawczy wypłaca się za okres do 3 lat wstecz, licząc od dnia złożenia wniosku o sprostowanie błędu lub od dnia wydania decyzji z urzędu prostującej błąd.

    Prawo do zasiłków wychowawczych ustala i zasiłek wypłaca:

    W razie zmiany płatnika zasiłku wychowawczego, w związku z tym, że od 1 stycznia pracodawca, który udzielił urlopu wychowawczego nie jest zobowiązany do wypłacania zasiłków w razie choroby i macierzyństwa, oddział ZUS podejmuje wypłatę zasiłku wychowawczego na podstawie dokumentacji zasiłkowej przekazanej przez płatnika składek. Płatnik składek pozostawia w aktach kopie tych dokumentów poświadczone przez siebie za zgodność z oryginałem.

    Wysokość zasiłku wychowawczego

    Wysokość zasiłku wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r. wynosi:

    W związku z obowiązkiem ustalenia prawa do zasiłków rodzinnych i wychowawczych na nowy okres od 1 czerwca 2002 r. do 31 maja 2003 r., wynikającym z przepisów art. 2, ust. 2 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych, płatnicy zasiłków zobowiązani są do:

 Kontakt | ReklamaCopyright © NetTAX 1998-2012